Draft Raport i Studimit te Fizibiliteti te MIMS Per Bashkit e Qarkut Kukes

     
     
 
   

 

 


r Pobreg’s  Village in the Kukeania

DOCUMENT CONTROL SHEET

 

 

Client:                           Delegation of the European Union to Albania

 

Project:                         TA for Integrated Solid Waste Management System for two Selected Municipalities of Albania - EuropeAid/138181/DH/SER/AL

 

Contract:                      Service Contract No.: 383-743

 

Title of the Report:        T2.2.3_I: Elaboration of Feasibility Study Report for the WMZ of Kukes _Draft

                           

Consultant :                  EPTISA Servicios de Ingenieria S.L.

                                    Emilio Muñoz 35-37

                                    28037 Madrid (Spain)

 

 

Prepared by

Quality Check by

Approved by

Edlir Vokopola

Senior-Non-key expert

Entela Kallamanta

Senior-Non-key expert

Drini Nushi

Senior-Non-key expert

Dritan Gorica

Junior Non-key expert

 

Simon Pow

Team Leader

Redion Biba

Key Expert

Dritan Dibra

Project Director

Edvin Pacara

Task Manager

Signature

 

 

 

 

 

Date

01June 2019

01 June 2019

 

 

 

 

 

 

T2.2.3_I: Elaboration of Feasibility Study Report for the WMZ of Kukes _Draft

Project Title:               TA for Integrated Solid Waste Management System for two Selected Municipalities of Albania - EuropeAid/138181/DH/SER/AL

Financing:         IPA

Reference No:            EuropeAid/138181/DH/SER/AL

Starting Date:             27 March 2017

End Date (Duration):   26 September 2019 (30 months)

Contract Number:                      383-743

Contracting Authority:    Delegation of the European Union to Albania

Programme Manager:    Mr. Edvin PACARA, Task Manager

Address:                       ABA Business Centre; Rr. Papa Gjon Pali II; 1001 Tirana; Albania

Phone:                          + 355 (0) 422 281 07

Fax:                              + 355 (0) 422 706 78

E-mail:                          This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Beneficiary:                   Ministry of Environment [MoE]

Head of PSC:               Ms. Ornela ÇUÇI

Address:                       Bulevardi Zhan D'Ark, Nr. 23; 1001 Tirana; Albania

Phone:                          +355 4 222 4537

Fax:                              +355 4 227 0627

E-mail address:             This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.tor:                                          

 

EPTISA Servicios de Ingeniería S.L. / Eptisa Illyria

Address (Consultant):    Emilio Muñoz, 35-37 – 28037 Madrid

Phone (Consultant):       + 34 915 949 500

Fax (consultant):           + 34 914 465 546

Project Director:                        Mr. Dritan DIBRA

Address:                       Rruga Imbrahim Rrugova Ndertesa 28, Hyrja 9, Kati 5; 1001 Tirana; Albania

Phone:                          + 355 (0) 662060014

E-mail address:             This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Project Team:                Edlir Vokopola, Entela Kallamata, Drini Nushi, Dritan Gorica

Address (Project):         Rruga Imbrahim Rrugova Ndertesa 28, Hyrja 9, Kati 5; 1001 Tirana; Albania

Mobile (Project):            + 355 (0) 666254431

E-mail addresses:       This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

                                                                                               

Date of report:              30 November 2018

Revision No:                 -00-

Author of the report:      Edlir Vokopola, Entela Kallamata, Drini Nushi, Dritan Gorica                                                                                            ……………..…………………………….

Approved:                 Ornela ÇUÇI[Head PSC]                        …………..………………………………………….

Approved:                 Edvin Pacara [Task Manager of EUD]    ……………………….………….………………….

 
 

Disclaimer

The opinions expressed in this Report are those of the authors and do not necessarily reflect the opinions of the EU Delegation or any other organisation mentioned in the report. As a result, this will be verified before implementation of any of the recommendations contained herein.

 


LIST OF ABBREVIATIONS

ACRONYMS – SHKURTIME

MEANING – KUPTIMI I SHKURTIMEVE

MSW

Mbetje të Ngurta Bashkiake

EKP

Enti Kompetencës së Përbashkët

ZMGJ

Zona e Mbetjeve Gjirokastër

KE

Këshilli Evropës

BE

Bashkimi Evropian

DDPFFA

Department of Development Programming, Financing and Foreign Aid

DUC

Dynamic Unit Cost

INSTAT

Instituti Statistikave

EAMIS

External Assistance Management Information System

ZMM

Zona Menaxhimit të Mbetjeve

PIMMSW

Plani Integruar për Menaxhimin e Mbetjeve të Ngurta Bashkiake

OTM

Objektet e Trajtimit të Mbetjeve

OTMB

Objekte të Trajtimit Mekanik dhe Biologjik

RIOTM

Rrjeti i Integruar i Objekteve të Trajtimit të Mbetjeve

KQ

Këshilli Qarkut

MTM

Ministria Turizmit dhe Mjedisit

MIE

Ministria Infrastrukturës dhe  Energjisë

M&V

Monitorim dhe Vlerësim

AKM

Agjensia Kombëtare e Mjedisit

ISHMPU

Inspekgtoriati Shtetror i Mjedisit, Pyjeve dhe Ujrave

VKM

Vendim i Këshillit të Ministrave

N&P

Mbetje nga Ndërtimi dhe Prishjet

AZHT

Agjensia Zhvillimit të Territorit

KKT

Këshilli Kombëtar i Territorit

AKUM

Agjensia Kombëtare e Ujësjellës, Kanalizime dhe Mbetjeve

KD

Komiteti Drejtues

SHA

Shoqeri Aksionere

SHPK

Shoqëri me Përgjegjësi të Kufizuar

KPSHP

Kompani Shtetrore për Shërbimet Publike

OJF

Organizatë Jofitimprurëse

PPP

Partneritet Publik Privat

PKIE

Plani Kombetar per Integrimin Evropian

MSA

Marreveshja e Stabilizim Asocijimit

KDNJ

Kosto Dinamike Njesi

SF

Studim Fizibiliteti

SHRMM

Shoqeria Rajonale per Menaxhimin e Mbetjeve

ADT

Agency for the Development of Territory

BAT

Best Available Techniques

BOT

Built Operate Transfer

CBA

Cost Benefit Analyses

EBRD

European Bank for Reconstruction and Development

EC

European Commission

EIA

Environmental Impact Assessment

EIB

European Investment Bank

DUC

Dynamic Unit Cost

Euro

EU

European Union

EUD

European Delegation

FS

Feasibility Study

FNPV

Financial Net Present Value

FRR

Financial Rate of Return

FNPO

For non-profit organization

EJC

Entity of Joint Competence

GIS

Geographic Information System

IFI

International Financing Institution

INWTF

Integrated Network of Waste Treatment Facilities

IMC

Inter-municipal cooperation

IMA

Inter-municipal Agreement

LGU

Local Governmental Unit (= see LSG)

LTDC

Limited Company

MTE

Ministry of Tourism and Environment

MoF

Ministry of Finance

MIE

Ministry of Infrastructure and Energy

MSW

Municipal Solid Waste

NRC

National Registration Centre

NWMP

National Waste Management Plan

NEA

National Environmental Agency

NAWW

National Agency for Water-Sanitation and Waste Infrastructure

NTC

National Territorial Council

PIU

Project Implementation Unit (technical working group = project task force)

POPSC

Public Owned Public Services Company

JSC

Joint Stock Company

PoE

Public owned Entity (owned by local authority=PUC=PUSP)

PPP

Public Private Partnership

PUSP

Public Utility Service Provider

PFU

Public Finance Management

PSC

Project Steering Committee

INTF

Integrated Network of Treatment Facilities

SME

Small and Medium Size Enterprise

SoE

State owned entity

SW

Solid Waste

SWM

Solid Waste Management

SIEFW

State Inspectorate Environment, Forests and Water

TA

Technical Assistance

TNA

Training Needs Analysis

ToR

Terms of Reference

UNEP

United Nation Environmental Programme

WG

Working Group

WB

World Bank

WHO

World Health Organization

WMZ

Waste Management Zone

WMZGJ

Waste Management Zone of Gjirokaster

WMZK

Waste Management Zone of Kukes

WZGJ

Waste Zone of Gjirokaster

WZK

Waste Zone of Kukes

WWT

Waste Water Treatment

Atm

Atmospheres

Pa

Pascal

Mg

Mega gram = 106 gram = 103 kg = 1 metric ton

 

GLOSSARY

Abb.

ENGLISH

Abb.

Albanian

EUD

Delegation of the European Union to Albania

DBE

Delegacioni Bashkimit Evropian në Shqipwri

MTE

Ministry of Tourism and Environment

MTM

Ministria Turizmit dhe Mjedisit

MIE

 Ministry of Infrastructure and Energy

MIE

Ministria Infrastrukturës dhe Energjisë

 

 


Table of Contents

 

GLOSSARY. vi

0      Executive Summary. 18

0.1       Përmbledhje ekzekutive [Alb] 18

0.2       Executive summary [Eng] 36

1      Introduction. 53

1.1       European Funded Project 53

1.2       Relevance with other Plans and Strategies. 54

1.2.1       Linkages to country’s main plans and strategies of relevance. 54

1.2.2       Linkage to main EU documents of relevance. 54

2      General Project Description. 55

2.1       Background Information on Waste Management Sector in Albania. 55

2.2       Summary of the Planning Criteria. 56

2.2.1       Planning Criteria of Waste Hierarchy. 56

2.2.2       Planning Criteria of Waste Management Zones. 57

2.2.3       Waste Management Zone of Kukes. 59

2.2.4       Actual Population and Population Forecast 61

2.3       Waste Types, Composition, Quantities, and Forecast 62

2.3.1       Methodology of waste projection. 62

2.3.2       Specific assumptions and projection time span. 63

2.3.3       Population. 64

2.3.4       Gross Domestic Product 65

2.4       Prognosis of MSW Generation. 65

2.5       MSW Composition. 67

2.5.1       Sampling methodology and general waste quality and composition analysis. 67

2.5.2       Zonin of Sampling. 67

2.5.3       Summary of analysis results. 68

2.6       Prognosis of main composition elements of MSW.. 70

2.7       Summary of the Problem Analysis. 71

2.7.1       Institutional Structural Framework for Waste Managemetn. 71

2.7.2       Institutional Stakeholderes from the Private Sector 74

2.7.3       Legal Framework for Waste Management 77

2.8       Sum up of Main Legal and Institutional Issues. 80

2.8.1       General Legal and Institutional Issues. 80

2.8.2       Specific Legal and Institutional Issues. 81

3      Status of Waste Management in the Municipalities of WMZ of Kukes. 82

3.1       Institutional framework of waste management in the municipalities of WMZ of Kukes. 82

3.2       Technical and human resources dedicated to waste management 83

3.2.1       Human resources. 83

3.2.2       Technical resources. 84

3.3       Situation of waste management service delivery. 85

3.3.1       Collection and transportation of waste. 85

3.3.2       Waste recycling and overall waste avoidance. 87

3.3.3       Disposal of Municipal Solid Waste. 88

3.4       Management of other waste streams. 90

3.4.1       Hospital waste. 90

3.4.2       Mineral waste. 91

3.4.3       Oil waste. 91

3.4.4       Industrial waste. 91

3.4.5       Waste from end – of – life of cars and other equipment 91

3.5       Financial situtation of waste management 92

3.5.1       Service cost – efficiency of waste service delviery. 92

3.5.2       Revenues for the service fee– efficiency of revenue system.. 93

3.6       Communication and public awareness. 95

3.7       The Objectives of the Feasibility Study ( Regional Sector Plan) for WMZ of Kukes. 96

3.8       The Vision. 96

3.9       Main goals of Feasibility Study. 97

3.10     Strategic and Specific Objectives and Implementation Measures. 98

3.10.1      Strategic Objective (O1) 98

3.10.2      Strategic Objective (O2) 101

3.10.3      Strategic Objective (O3) 102

4      Project Measures and Technical Design. 104

4.1       Municipal Solid Waste Collection System.. 104

4.1.1       Conceptual design of Municipal Solid Waste Collection. 106

4.1.2       Investment and Operational Costs for Municipal Solid Waste Collection. 112

4.1.3       Operational Costs for Municipal Solid Waste Collection. 114

4.2       Municipal Solid Waste Transfer, Transport and System Treatment 114

4.2.1       Conceptual design for Transfer and Transport of MSW.. 116

4.2.2       Tropoja Transfer Station. 117

4.2.3       Has Transfer Station. 121

4.2.4       Training in operational aspects. 124

4.2.5       Operational Costs for TSs in Has and Tropoja. 124

4.3       Transfer Station as Alternative to a Landfill in Tropoja. 126

4.4       Recycling and Composting of Municipal Solid Waste, WMZ of Kukes. 127

4.5       Targets for Specific Objectives of Recycling and Composting. 129

4.6       Separation at source and differentiated collection of MSW.. 132

4.7       Material Recovery Facility. 132

4.8       Composting facility. 137

4.9       Municipal Solid Waste Disposal and Final Treatment 140

4.9.1       Site selection for the Sanitary Landfill of WMZ of Kukes. 141

4.9.2       Location of the Sanitary Landfill of WMZ of Kukes. 144

4.9.3       Design criteria for the Sanitary Landfill of WMZ of Kukes. 144

4.9.4       General Layout of the Landfill 145

4.9.5       Main Utilities. 146

4.9.6       Disposal Area. 147

4.9.7       Leachate System and Treatment 148

4.9.8       LFG handling. 149

4.9.9       Final covering. 150

4.9.10      Investment Costs for the Sanitary Landfill of WMZ of Kukes. 151

4.9.11      Total Investment Costs for IWMS of WMZ of Kukes. 152

4.9.12      Operational Costs for IWMS of WMZ of Kukes. 153

4.10     Advice on Arrangements for Existing Disposal Sites. 154

4.10.1      Methodological approach. 154

4.10.2      Disposal site of Has municipality. 155

4.10.3      Disposal site of Myç Mamëz, municipality of Kukes. 156

4.10.4      Disposal site inert waste on “Bregu mbi Bozhe” in Kukes municipality. 157

4.10.5      Disposal site of Tropoja municipality. 157

4.11     Recommended Measures and Relevant Costs for Rehabilitation of Existing Disposal Sites. 158

4.12     Public Awareness and Waste Avoidance. 162

4.12.1      Future Public Awareness, Participation, and Waste Avoidance Measures. 163

4.12.2      Investment and Operation Costs. 167

4.13     Preliminary Environmental Impact Assessment 168

4.13.1      Environmental Impacts of the Future Facilities for ISWM System.. 168

4.13.2      Biodiversity impacts. 170

4.13.3      Impacts on social-economic environment 170

4.13.4      Climate-change impacts. 170

4.13.5      Landscape. 170

4.13.6      Noises. 171

4.13.7      Culture, heritage and archaeology. 171

4.14     Environmental and social impact mitigation measures. 171

4.15     Assessment of the Greenhouse Gas Impact and Mitigation Potential 173

4.15.1      Gas Emission Assessment 174

4.15.2      Gas Treatment and mitigation measures. 175

5      Implementation and Operation Concept 176

5.1       Operation Concept 176

5.1.1       Institutional Set-Up and Responsibilities. 176

5.1.2       Structure Institutional Set-Up. 177

5.1.3       Allocation of Responsibilities to the Structure of Institutional Set-Up. 178

5.1.4       Instruments for Achieving Structure of the Institutional Set-Up. 178

5.1.5       Aim and Composition of Inter-municipal Agreement 179

5.1.6       Operational Models of Waste Management at Regional Level - WMZ of Kukës. 181

5.1.7       Operational Models of Waste Management at Municipal Level- WMZ of Kukës. 185

5.1.8       The Document of the Statute of the Joint Stoc Company. 188

5.1.9       Costs for initial future institutional set – up of JSC. 191

5.2       Implementation Concept 193

5.3       Key Administration Steps for the Implementation of the Concept 195

5.3.1       Key Administration Steps for the Implementation of the Preparatory Phase. 196

5.3.2       Key Administration Steps for the Implementation of the Transitional Phase. 197

5.4       Role of Involved Stakeholders for the Concept Implementation. 200

5.4.1       Involvement of Technical Assistance. 203

5.4.2       Technical Assistance for Implementation of the Concept. 204

5.4.3       Proposal of Required Qualification and Training Measures. 205

5.5       Recommendation for Private Sector Involvemetne in MSW Management in WMZ. 206

5.5.1       Current Experiennces of Private Sector Involvemetne in MSW Management 206

5.5.2       Potential for Involvement of Private Companies in the Service Delivery for IWM of MSW in Kukës. 207

5.5.3       Initial assessment of options for privatization. 209

5.5.4       Next Steps and Recommendations for Institutional Building. 209

6      Financial Analysis. 1

6.1       General assumptions of the analysis. 1

6.2       Investment costs. 2

6.3       GHG mitigation costs. 5

6.3.1       Operating costs. 5

6.3.2       GHG mitigation costs. 6

6.4       Dynamic unit costs. 6

6.5       Project financing. 7

6.6       Operating revenues. 8

6.6.1       Tariff policy. 8

6.6.2       Stakeholders who will pay for the waste management service. 9

6.6.3       Household tariff 11

6.6.4       Private and public legal entity tariff 12

6.6.5       Specific DUC tariffs. 13

6.6.6       Cross subsidization. 14

6.6.7       The billing procedure. 14

6.6.8       Revenues from the tariff of the system.. 14

6.6.9       Revenues from recyclable waste. 16

6.6.10      Revenues for GHG emission reduction. 17

6.6.11      Financial profitability of the system.. 17

6.7       Cash-flow analysis. 18

6.7.1       Optional project financing. 18

7      Socio-economic analysis. 19

8      Risk analysis. 23

8.1       Risk of system implementation. 23

8.2       Risk prevention and mitigation. 27

8.3       Sensitivity analysis. 34

8.4       Annex Risk Classifications. 34

9      Supportive Measures for the RWMCs during Project Implementation. 36

9.1       Organisational Development 36

9.2       Development of the institutional and organisational set-up of the RWMC. 36

9.3       Necessary human resources and development of job descriptions/ recruitment plans. 40

9.3.1       Tropoja and Has Transfer Stations. 42

9.3.2       The Landfill and the MBT plant in Kukes. 42

9.4       Public Relation and Marketing. 45

9.5       Budget and Finance. 45

9.6       Legal Affair and Human Resources. 46

9.7       Waste Monitoring and Planning. 46

9.8       Monitoring and Evaluation System.. 47

9.9       Financial Management 49

9.10     Waste Disposal and Transfer 50

9.10.1      Operation of the landfill 50

9.10.2      Operation of Transfer Stations and WTF. 53

9.11     Operating manual 54

9.12     On-the-job training. 54

9.13     Type of waste accepted in the designated facilities. 54

9.13.1      Procedures for Rejecting Waste Types. 54

9.13.2      Other Operations. 55

9.14     Operation and closing of existing disposal sites. 55

9.15     Capacity Building and Training. 56

9.15.1      Technical assistance to support RWMC. 56

9.15.2      Capacity Buidling and Training Measures. 57

10    Procurement and Implementation. 59

10.1     Procurement Strategy. 59

10.1.1      Introduction. 59

10.1.2      Definitions. 60

10.2     EU and Albanian Legislation on Public Procurement 63

10.2.1      Albanian legislation of Public Procurement 63

10.2.2      EU legislation on Public Procurement 64

10.2.3      Alignment of Albanian legislation with ED Directives on Public Procurement 65

10.3     Principle procurement options and procedures. 65

10.3.1      Tendering Strategy. 66

10.3.2      Tender process. 66

10.3.3      Criteria for Grouping of tenders. 71

10.3.4      Works Contracts. 71

10.3.5      Supply and Services Contracts. 72

10.4     Procurement Plan. 72

11    ANNEXESS. 74

12    List of Reference Studies for Kukes WMZ. 75

 

 

 

List of Tables

Table 1: Population in the WMZ of Kukes, 2017. 62

Table 2: Projection of population in the WMZ of Kukes, 2011 - 2031 (Source INSTAT) 63

Table 3: Summary of MSW projection of MSW for the time span 2018 - 2042 in the WMZ of Kukes. 67

Table 4: Allocation of waste composition samples by zones. 68

Table 5: Composition of MSW in the area of WMZ of Kukes. 70

Table 6: Prognosis of main MSW categories for the time span of the plan 2018-2042. 71

Table 7: Allocation of institutional responsibilities and framework for the management of MSW in Albania  77

Table 8: Transposing of main Albanian legislation relevant to IWM to EU Directives. 78

Table 9: Institutional format for the delivery of MSW management service. 83

Table 10: allocation of human resources dedicated to waste management service. 84

Table 11: Number of containers and Waste Collection Points (WCP) 85

Table 12: Number and type of trucks at current situation in the municipalities of WMZ of Kukes. 86

Table 13: Waste amount collected in WMZ of Kukes, 2017. 87

Table 14: Population coverage with MSW collection service. 87

Table 15: Hospital wastes generated in the WMZ of KUkes, 2016. 92

Table 16: Costs for waste management service in WMZ of Kukes municipalities. 93

Table 17: Amount of revenues and rate of collection in the municipalities of WMZ of Kukes. 95

Table 18: Rate of cost coverage from revenues. 95

Table 19: Waste management service fees in municipalities of Kukes region. 95

Table 20: Table of Specific Objectives and Measures for Implementation of Strategic Objective (O1) 100

Table 21: Table of Specific Objectives and Measures for Implementation of Strategic Objective (O2) 102

Table 22: Table of Specific Objectives and Measures for Implementation of Strategic Objective (O3) 103

Table 23: Proposed scenarios for the management of MSW in the WMZ of Kukes. 106

Table 24: Assessment of scenarios according to legal, environment, technical and economic aspects. 108

Table 25: Summary of the proposed scenarios sorted by multi-criterial analysis. 111

Table 26: Designed criteria for the selection scenario of MSW in the WMZ of Kukes. 111

Table 27: Summary of capital investments costs for collection of MSW.. 114

Table 28: Operational costs for collection and removal of mixed MSW.. 115

Table 29: costs relevant to construction and machineries for the TS of Tropoja. 121

Table 30: Costs relevant to construction and equipment for the TS of Has. 125

Table 31: Cost centres for calculation of operational costs of STs in Has and Tropoja. 125

Table 32: Objective targets for reduction, recycling and composting of main MSW streams. 130

Table 33: MSW reduction versus MSW disposed in the landfill as compared to the MSW collected in WMZ of Kukes  132

Table 34: Sorting rate of recyclable material as percentage of total waste input 135

Table 35: Design parameters demanded for the composting area. 140

Table 36: Analytical matrix for the selection of best three landfill site alternatives. 143

Table 37: Calculation of leachate quantity: Regular year 149

Table 38: Investment costs Kuke landfill 153

Table 39: Total investment costs for the construction of IWMS in WMZ of Kukes. 153

Table 40: Operating costs during operation of WTF in Kukes. 154

Table 41: Operating costs during after-care period. 154

Table 42: Total operational costs for the operation of IWMS in WMZ of Kukes. 154

Table 43: Summary of cost estimate for the rehabilitation and controlled operation of disposal sites in the WMZ of Kukes  163

Table 44: Summary of operational measures for the management of existing disposal sites. 163

Table 5: Allocation of shares and initial capital for the JSC of Kukës. 190

Table 46: Summary of administrative costs for the initial stage of project development 193

Table 47: Summary of equipment costs. 193

Table 48: Summary of operational cost items. 194

Table 49: Key administrative steps for the implementation of the preparatory phase of the concept 197

Table 50: Key administrative steps for the implementation of the transitional phase of the concept 199

Table 51: Additional steps under the implementation of transitional phase of the project 200

Table 52: Depreciation rates of various objects as per country’s legislation. 1

Table 53: System’s investment costs. 2

Table 54: Summary of capital investment costs for the set- up of IMS of MSW in the WMZ of Kukes allocated through the timeline of the Project 4

Table 55: Greenhouse gas mitigation investment costs. 5

Table 56: System’s operating costs. 6

Table 57: DUC of the system per ton of waste collected and specific DUCs. 7

Table 58: Financial resources of the system’s initial investment costs. 7

Table 8: Households monthly and yearly tariff of the system.. 11

Table 60: Specific DUC household tariff of the waste sub-areas. 12

Table 61: Businesses monthly and yearly tariff of the system, 2018. 13

Table 62: Institutions monthly and yearly tariff of the system, 2018. 13

Table 63: Specific DUC tariff of collection and transport and existing deposit sites. 13

Table 64: Specific DUC tariffs of JSC, TS, WTF and EP. 13

Table 65: Specific DUC tariffs of JSC and WTF. 13

Table 66: Service coverage and households tariff collection rate increase, 2018-2042. 15

Table 67: Tariff revenues from households, businesses and institutions, 2018-2042. 15

Table 68: Revenues from recycling waste marketing, 2018. 16

Table 69: Household affordability to pay, differentiated system tariff, 2018-2025. 20

Table 70: Household affordability to pay, full system tariff, 2026-2042. 20

Table 71: Households, businesses and institutions tariff increase 2018-2042. 21

Table 21: Household affordability to pay, specific tariff of waste sub-areas, 2018-2025. 21

Table 73: Household affordability to pay, specific tariff of waste sub-areas, 2026-2042. 22

Table 74: Risks related to Concept Implementation. 24

Table 75: Risks related to financing of concept implementation. 26

Table 76: Risk prevention and mitigation measures. 28

Table 26: Sensitivity of the system to the discount rate. 34

Table 52: Required staff for Technical and Operational Directorate. 41

Table 79: Required staff for the operation of the TS. 42

Table 80: Required staff for the operation of the MRF section. 43

Table 81: Required staff for the operation of the Composting section. 44

Table 82: Required staff for the operation of the landfill section. 44

Table 5: Allocation responsibility for reporting of performance measurement indicators. 47

Table 84: Breakdown of tender activities required for the implementation of the concept 67

Table 85: Tendering process for the activities no. 1, 2, 15 under Albanian national guidelines. 68

Table 60: Tendering process for the activities no. 11, 12 under Albanian national guidelines. 69

Table 87: Tendering process for the activities no. 3 – 10, 13, 14 under Donor procurement guideline (compulsory) 70

Table 88: Procurement plan and timeline for the Implementation of the Concept of Integrated Management of MSW in the WMZ of Kukës. 73

 

 

 

List of Figures

Figure 1: The hierarchy of waste management as of the EC Framework Directive 2008/98 EC. 58

Figure 2: Waste Management Zones in Albania. 59

Figure 3: Administrative division of the Kukes Region. 60

Figure 4: Waste Management Zone of Kukes. 61

Figure 5: Map of waste management service coverage in WMZ of Kukes. 87

Figure 6: Alternative scenarios assessment A: The same value for all legal, environmental, technological, economic criteria  110

Figure 7 Diagram of waste streams under the selected Scenario S3a of the WMZ of Kukes: 112

Figure 8: Galvanised metallic 1.1 m3 containers. 113

Figure 9: Integrated Network of Waste Transfer and Treatment Facilities of MSW of WMZ of Kukes. 116

Figure 10: Transfer Station layout 120

Figure 11: Detailed topographical survey an positioning of TS in Has. 123

Figure 12: Layout of Transfer Station of Has. 124

Figure 13: Separation at source and differentiated collection of MSW system in WMZ of Kukes. 129

Figure 14: Different type of tools for differentiated collection of MSW.. 129

Figure 15: The scheme of the proposed MRF process. 134

Figure 16: Simplified layout of the MRF. 138

Figure 17: The schema of the proposed composting plant and processes. 139

Figure 18: Simplified layout of the Composting plant 140

Figure 19: Evaluation of alternative scenarios based on the multi-criteria analysis. 144

Figure 20: General layout of sanitary landfill in Pobreg, WMZ Kukes. 146

Figure 21: Geological section of the landfill 148

Figure 22: Landfill degassing plan. 151

Figure 23: Final situation layout plan of the landfill 152

Figure 24: Illustration of drainage / collection of peripheral storm waters and leachate control 160

Figure 25: Schematic illustration of supporting walls for the stabilization of waste body. 161

Figure 26: Schematic illustration of closing works and construction concrete elements to collect the flowing water 162

Figure 27: Construction works for biogas release liners. 162

Figure 28: Separation at source and differentiated collection of MSW.. 165

Figure 29: Promote reuse and save resources. 166

Figure 30: Online information. 167

Figure 31: Flyer, notice leaflets. 167

Figure 32: Reporting results. 168

Figure 33: System of gas collection. 174

Figure 34: Institutional Set-up for the Management of INWTF. 178

Figure 35: Map showing operational system of regional - MWZ infrastructure of IWMS. 183

Figure 36: Organization and nature of activities of JSC according to recommended set-up option. 185

Figure 37: Map showing operational system of MSW Collection from municipalities in the WMZ of Kukes  187

Figure 38: Allocation of responsibilities between municipalities and the EJC - JSC. 188

Figure 39: Flowchart of implementation concept for the Project 203

.Figure 40: Organisational chart of the JSC as of 1st stage of development 38

Figure 41: Organisational chart of JSC as of 2nd stage of development 40

Figure 42: “The landfill-life-line” – definitions. 52

 

List of Pictures

Picture 1: Containers currently in use in the municipality of Kukes. 85

Picture 2: Equipment that are currently used for waste collection in Kukes WMZ. 86

Picture 3: Picture of current situation at the dump site of Kukes. 89

Picture 4: Picture of current situation at the dump site of Has. 90

Picture 5: Picture of current situation at the dump site of Tropoja. 91

Picture 6: Model MSW Collection compactor truck. 114

Picture 7: Model of transfer station with a ramp and a hoper (case of Himara) 118

Picture 8: Location and access road to TS, Tropoje. 119

Picture 9: Image of an intermodal compactor container 122

Picture 10: Images of hook lift trucks. 122

Picture 11: Location and access road to TS, Has. 123

Picture 12: Wheel loader filling the bag opener 135

Picture 13: Over-belt Magnet Separator (left) and Eddy Current Separator (right) 136

Picture 14:Ballistic separator 136

Picture 15: Sorting cabin and storage bunkers (left) and inside the sorting cabin (right) 137

Picture 16: Stacked waste, ready for market 137

Picture 17:: Windrow aerobic composting system.. 141

Picture 18: Sanitary landfill (Photo Bushat) 142

Picture 19: Location of 10 proposed sites for the selection of best landfill position option. 144

Picture 20: Map indicating the location of the proposed landfill site, Pobreg, Kukes. 145

Picture 21:Disposal site of MSW in Has Municipality. 156

 Picture 22: Disposal site of MSW in Myc – Mamez, Kukes Municipality. 157

 Picture 23: Disposal site of C&D in Bregu mbi Bozhe, Kukes Municipality. 158

Picture 24: Disposal site of MSW in Tropoja Municipality. 159

Picture 25: Demonstrate waste avoidance through composting and recycling. 165

 Picture 26: Effective participatory approach. 166

ist of Charts

Chart 1: Average generation of MSW in new and candidate EU member (Source EUROSTAT) 64

Chart 2: Projection of MSW in the WMZ of Kukes, 2018 - 2042. 66

Chart 3: Projection of MSW generation in the WMZ of Kukes, 2018 – 2042. 67

Chart 4: Main elements in the compostion of MSW in the WMZ of Kukes. 70

Chart 5: Forecast of three main categories of MSW, 2018 – 2042. 72

Chart 6: Efficiency of human resources relevant to operation and administration. 84

Chart 7: Graphical presentation of population coverage with waste collection service in Kukes WMZ, 2017  87

Chart 8: Annual unit costs for service delivery in municipalities of WMZ of Kukes. 94

Chart 9: Performance of revenues and cost coverage. 96

Chart 10: Comparison of operational costs of the TS as compared to the costs of an alternative landfill in Tropoja  127

Chart 11: Objectives for recycling and composting until 2033. 131

Chart 12: Increase of annual reduction through composting and recycling of MSW in the time span of the plan  131

Chart 13: Annual amount of MSW that is disposed in the landfill, composed and recycled 2021 - 2033. 132

Chart 14: Indication of GHG emission values. 176

 

List of Notes

Note 1: 189

Note 2: 190

Note 3. 190

Note 4. 191

Note 5. 191

Note 6. 191

Note 7. 192

Note 8. 192

Note 9: 211


 

 

0                      Executive Summary

0.1                  Përmbledhje ekzekutive [Alb]

Ky kapitull paraqet përmbledhjen ekzekutive të Studimit të Fizibilitetit për Planin Rajonal të Menaxhimit të Integruar të Mbetjeve për Mbetjet e Ngurta Bashkiake (MNB) për Zonën e Menaxhimit të Mbetjeve (ZMM) të Kukësit (këtu e më tëj referuar si Studimi i Fizibilitetit). Studimi i Fizibilitetit (SF) për ZMM-në e Kukësit është projektuar të mbulojë një jetëgjatësi prej 25-vitesh nga 2018 deri në 2042.

Hartimit i SF-së për menaxhimin e integruar të MNB-së në zonën e Kukësit dhe dokumentet dhe aktivitetet janë kryer nën Projektin "Asistencë Teknike për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve të Ngurta në dy bashki të Përzgjedhura në Shqipëri " (Projekti) i zbatuar nga EPTISA dhe financuar nga zyra e EU në Shqipëri. 

SF-ja është i lidhur konsiderueshëm me dy dokumente të hartuar për të hapur rrugën në lidhje me ambicien e vendit për të arritur përputhshmërinë me Direktivën Kuadër të KE 2008/98 mbi Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve; këto dokumente përfshinë:

  • draft “ Strategjinë Kombëtare për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve dhe Planin Kombëtar të Veprimit” (SKMIM); dhe
  • draft "Studimi Sektorial për Nevojën e Investimeve në Menaxhimi e Integruar të Mbetjeve të Ngurta në Shqipëri” (Master Plani-MP),

Shtrirja synon të rivlerësojë aftësinë e vendit për të përmbushur detyrimet e anëtarësimit në BE që rrjedhin nga acquis communautaire të parashikuar në Kapitullin 27 mbi Mjedisin.

Sektori i Menaxhimit të Mbetjeve në Shqipëri

Sipas të dhënave të fundit të publikuara nga INSTAT, në vitin 2016 në Shqipëri janë prodhuar rreth 2.2 milion ton mbetje , nga të cilat 1,072,236 ton Mbetje të Ngurta Bashkiake (MNB), që përbëjnë rreth 17% ose 221,000 ton në vit të mbetjeve jo urbane (industriale ose ndoshta inerte ). Sipas këtyre të dhënave në vitin 2016, është prodhuar rreth 373 kg / vit për banor MNB.

Prej totalit të MNB-së të gjeneruar në vitin 2016, rreth 326,000 ton (ose 25%) mbetje të gjeneruara janë depozituar në landfille sanitare, pjesa tjetër ose rreth 410,000 ton (38%) depozitohet në vende të tjera depozitimi me trajtim minimal dhe ose pa ndonjë trajtim fare, ndërsa rreth 335,610 ton (31%) depozitohen të pakontrolluar.

Përmbledhje e Kritereve të Planifikimit

SF kërkon të përcaktojë objektivat specifike si dhe juridiksionin e planit që do të orientohet nga zbatimi i tij. Dokumenti përmban analizën e situatës aktuale, kuadrin institucional për menaxhimin e integruar të mbetjeve dhe do të ofrojë projektime dhe udhëzime teknike, institucionale dhe  për zbatimin e opsionit më të mirë institucional, të pranuar nga palët, duke përfshirë zgjidhjet teknike më të mira dhe më të mundshme për menaxhimin e MNB, të cilat janë të përballueshme nga këndvështrimi financiar dhe mundësive ekonomike të cilat do të mundësojnë zbatimin e një sistemi që do të garantojë menaxhimin e integruar të qëndrueshëm në zonën e mbetjeve, objekt i këtij plani.

0.1.1              Zona e Menaxhimit të Mbetjeve e Kukësit

Bazuar në Master Plan, ZMM të Kukësit përbën një territor të unifikuar me qarkun e Kukësit, duke përfshirë 3 bashki, Kukës, Has dhe Tropojë.

Zona e Kukësit ndodhet në verilindje të vendit, ajo kufizohet me Kosovën dhe pjesërisht me Republikën e Maqedonisë Veriore dhe është një lidhje e rëndësishme ndërlidhëse, komunikimi dhe transporti, veçanërisht me Republikën e Kosovës.

Popullsia Aktuale dhe Parashikimi i Popullsisë

Popullsia e bashkive në zonë është vlerësuar në bazë të të dhënave të INSTAT në bazë të rezultateve të përshtatura të CENSUSIT 2011. Sipas këtyre të dhënave, në vitin 2017, zona e menaxhimit të mbetjeve (ZMM), ka një popullsi të përgjithshme prej rreth 85.292 banorë; mesatarisht 48% e popullsisë jeton në zonat urbane, ndërsa 52% jeton në zonat rurale. Popullsia në ZMM pritet të reduktohet në rreth 61,342 banorë deri në fund të vitit 2031.

Zona mbulon një territor prej rreth 2,373 km2, pjesa më e madhe është malore, me fshatra dhe qytete të vendosura kryesisht përgjatë luginave të ngushta të lumenjve Drin dhe Valbona.

Llojet e Mbetjeve, Përbërja, Sasitë dhe Parashikimi

Projektimi i mbetjeve është i bazuar në një sërë instrumentesh, duke përfshirë të dhëna ndërkombëtare, projeksion e popullsisë dhe pritshmëritë e faktorit ekonomik të gjeneruar nga ndryshueshmëria e Prodhimi të Brendshëm Bruto (GDP). Supozime të rëndësishme për parashikimin dhe projektimin e sasisë së mbetjeve përfshijnë:

  • Për ZMM-në e Kukësit vlera bazë e sasisë së MNB (përjashtuar rrymat e tjera) përllogaritet në vlerën 260 kg / banor / vit, vlera e cila në 2017 jep bazën e MNB-së në 22,254 ton/ vit për një popullsi totale prej 85,592 banorëve sipas INSTAT[1].

Përbërja e MNB-ve

Raporti "Bazat për Planifikimin rajonal - Analiza Cilësore dhe Sasiore e Mbeturinave" është kryer për qëllimet e këtij SF. Të dhënat nga raporti tregojnë se pjesa më e madhe ose rreth 57% e MNB përbëhet nga kategoria organike, ndërsa sasia e mbetjeve të riciklueshme (duke përfshirë kartonin, plastikën, qelqin dhe metalet) përbëjnë vetëm 27% nga të cilat  12% është letër/karton dhe 12% është plastikë e riciklueshme (e paspecifikuar) dhe 3% përfshijnë qelqin dhe metalet.

Projektimi i përbërjes së MNB është kryer duke marrë parasysh parashikimin e sasive MNB siç është analizuar më sipër. Për qëllime të prognozës, MNB klasifikohen në tre grupe kryesore, (i) të biodegradueshme; (ii) të riciklueshme; dhe (iii) të pa-riciklueshme, e dhënë e cila do të jetë një referencë për hartimin e sistemit të grumbullimit të mbetjeve dhe trajtimin e mbetjeve. Të dhënat tregojnë se shuma e MNB në vitin 2042 ka një potencial të uljes deri në 49% krahasuar me shumën e gjeneruar në 2018.

0.1.2              Përmbledhje e Analizës së Problemit

Menaxhimi i Integruar i Mbetjeve është një funksion bazë i njësive të vetëqeverisjes vendore, megjithatë zbatimi i tij përcakton detyrime në disa institucione qendrore dhe në nivel qarku, duke përfshirë dhe përgjegjësinë e prodhuesve mbi mbetjet.

Kuadri Institucional Vendor

Ligji 139/2015 "Për Vetëqeverisjen Vendore" (Neni 23) përcakton "mbledhja, transportimi, largimi dhe trajtimi i MNB si një funksion të bashkive, duke përfshirë dhënien e shërbimit, përcaktimin e tarifave dhe rritjen e të ardhurave nga rikuperimi i kostos së ofrimit të shërbimit.

Kuadri Institucional në Qeverisjen Qendrore

Përgjegjësitë për menaxhimin e mbetjeve janë të shpërndara ndërmjet disa institucioneve qendrore, ku përfshihet Ministria e Turizmit dhe Mjedisit (MTM) kryesisht e fokusuar në politikat dhe zhvillimin e strategjive, dhe Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë (MIE) ku fusha e përgjegjësisë është fokusuar në planifikimin dhe financimin e infrastrukturave rajonale të trajtimit të mbetjeve.

Nën përgjegjësinë e MTM-së ushtron veprimtarinë Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) dhe Inspektorati Shtetëror i Mjedisit dhe Pyjeve (ISHM) ku përgjegjësitë janë kryesisht të lidhura me monitorimin, mbledhjen dhe raportimin e të dhënave mbi menaxhimin e mbetjeve dhe sigurimin dhe kontrollin e zbatimit të legjislacionit i cili rregullon mbrojtjen mjedisore.

Nën përgjegjësinë e MIE ushtron veprimtarinë Agjencia Kombëtare e Ujësjellës-Kanalizimeve dhe Infrastrukturës së Mbetjeve (AKUM), ku nën përgjegjësinë e saj përfshihet hartimi i standardeve dhe financimi i praktikave dhe teknikave infrastrukturore më të mira për trajtimin e mbetjeve bashkiake dhe mbetjeve nga ndërtimi.

0.1.3              Kuadri Ligjor Kryesor i menaxhimit të Mbetjeve

Kuadri ligjor bazë për menaxhimin e mbetjeve është miratuar me qëllim zbatimin e Strategjisë dhe të ligjit nr. 10 431, datë 9.06.2011" Për Mbrojtjen Mjedisore", i ndryshuar.

Ligji  nr. 10 431, datë 9.06.2011" Për Mbrojtjen Mjedisore", si ligji kuadër dhe ligji 10463/2011"Për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve", i cili rregullon sektorin, përbëjnë kuadrin kryesor për rregullimin e MIM në Shqipëri. Ligji përcakton që mbetjet janë të menaxhuar në bazë të hierarkisë së mbetjeve sipas modelit të KE Direktiva Kuadër e Mbetjeve.

Sektori i MIM është i ndikuar veçanërisht nga ligji 139/2015 "Për Vetëqeverisjen Vendore" ligji si dhe nga ligji 115/2014 " Për Ndarjen Administrativo-Territoriale të Njësive të Qeverisjes Vendore në Republikën e Shqipërisë", i cili ka reformuar tërësisht autoritetin e njësive të vetëqeverisjes vendore në Shqipëri. Ligji 139/2015 përcakton menaxhimin e MNB si një funksion të vetin të bashkive. 

Në shumë raste, menaxhimi i MNB në Shqipëri kryhet nëpërmjet kontraktimeve të operatorëve privatë nga bashkitë bazuar në ligjin nr. 8094/1996, i cili është në kundërshtim me përcaktimet e ligjit 10463/2011 dhe si rrjedhojë duhet të shfuqizohet.

Ligji nr. 107/2014 "Për Planifikimin dhe Zhvillimin e Territorit" përcakton se objektet e MNB janë klasifikuar si objekte infrastrukturore publike, si të tilla konsiderohen si objekte me interes kombëtar ose strategjik, ku përfshihen objektet rajonale, ndër-bashkiake ose i një bashkie të vetme dhe mund të jetë subjekt i miratimit të Këshillit Kombëtar Territorial (KKT) si një plan sektorial për menaxhimin e mbetjeve.

0.1.4              Zbatimi i Kuadri Ligjor për Menaxhimine Mbetjeve

Siç është vërejtur në shumë vlerësime dhe raporte, problemi kryesor me sistemin e menaxhimit të paefektshëm të mbetjeve qëndron në shkallën e zbatimit të ligjit, mungesës së planeve të qëndrueshme institucionale dhe operacionale, pamjaftueshmërisë së mbështetjes financiare dhe ndarjes së qartë të përgjegjësive midis institucioneve qendrore dhe institucionet vendore.

0.1.5              Statusi i Menaxhimit të Mbetjeve në ZMM-në e Kukësit

Analiza e situatës aktuale bazohet në të dhënat nga viti 2016 ose 2017 - dy vitet e para të funksionimit të bashkive sipas përcaktimeve në vijim të reformës administrative dhe territoriale në vend; të dhënat u përzgjodhën në varësi të saktësisë dhe nivelit të përmbushjes.

0.1.6              Struktura Institucionale

Shërbimi i MNB, menaxhimi dhe trajtimi në 3 bashkitë e zonës kryhet nëpërmjet strukturave të administratës së bashkive, të cilat janë pjesë e organigramës së bashkive dhe financohen nga buxheti i bashkisë.

0.1.7              Burimet Njerëzore dhe Mjetet Teknike

Burimet njerëzore të bashkive Has dhe Tropojë janë të pakta, krahasuar me bashkinë e Kukësit, diferenca kryesore është numri i punëtorëve të shërbimit, që është afërsisht 3 deri në 11 herë më i lartë në Kukës se në bashkitë e tjera.

Nga këndvështrimi i burimeve njerëzore, në aspektin e punëtorëve / shoferëve, efikasiteti i shërbimit është më i lartë në Tropojë, ku një punëtor / shofer mbulon respektivisht 2,052 banorë dhe më i ulëti në Kukës, ku një punonjës / shofer mbulon respektivisht 1,320 banorë. Për sa i përket administrimit, më efikas është bashkia e Tropojës, përkatësisht 12,310 banorë për një administrator dhe më pak efikas bashkia e Hasit përkatësisht me 1,567 banorë për një administrator.

Shumica e bashkive përdorin një sistem grumbullimi me kontejnerë metalikë 1.1 m3, numri i përgjithshëm i të cilit është 409 kontejnerë ose 242 banorë për kontejner, megjithëse vlerësohet se 195 kontejnerë janë në gjendje të keqe amortizimi dhe kanë nevojë për një zëvendësim të menjëhershëm. Analiza tregon një mungesë të qartë të kontejnerëve për të bërë të mundur mbulimin e shërbimit të MNB.

E gjithë zona ka punësuar një flotë prej 7 kamionësh, nga të cilat 3 kamionë me kompaktim dhe 4 janë të hapur. Nga analiza e situatës rezulton se të gjithë kamionët janë shumë të vjetër, në kushte të këqija fizike dhe duhet të zëvendësohen pasi janë amortizuar plotësisht dhe janë pothuajse të pa përdorshëm për të kryer një shërbim cilësor.

0.1.8              Mbulimi me Shërbimit të Menaxhimit të Mbetjeve

Mbulimi i popullsisë me shërbimin e menaxhimit të mbetjeve është mjaft i ulët, mbulohet mesatarisht rreth 44% e territorit, me mbulimin më të lartë në bashkinë e Tropojës, e cila vlerësohet të jetë rreth 60%, dhe mbulimi më i ulët i regjistruar në bashkinë e Hasit, rreth 28%.

Asnjë ndarje në burim dhe grumbullim i diferencuar i mbetjeve për qëllime të riciklimit nuk kryhet në zonën në studim, prandaj aktiviteti nuk është i pranishëm.

Në përgjithësi, MNB-të janë depozituar në 4 vend depozitime të miratuara nga Këshilli Bashkiak i bashkive përkatëse, ndërkohë që nuk ofrohet ndonjë formë operimi apo trajtimi fillestar. Asnjë nga vendet e deponimit në zonë nuk kanë një leje të vlefshme mjedisore. Një vlerësim i kryer nga Projekti ka treguar se 1 nga 4 vendet e depozitimeve aktuale duhet të mbyllen sa më shpejt të jetë e mundur, ndërsa 4 të tjerë kanë nevojë për rehabilitim të qenësishëm dhe punime inxhinierike për të zgjatur jetën e vend depozitimeve të paktën për 3 deri në 5 vjet.

0.1.9              Situata Financiare për Menaxhimin e Mbetjeve

Burimi i fondeve për financimin e ofrimit të shërbimit të menaxhimit të mbetjeve në të gjitha bashkitë e zonës aktualisht sigurohet nëpërmjet transferimit të pakushtëzuar të ardhurave nga bashkitë, të cilat përfshijnë pagesat e shërbimit të menaxhimit të mbetjeve dhe të ardhurat nga shërbimet e tjera publike për të cilat aplikohet një tarifë nga bashkia.

Niveli i mbulimit të kostove të shërbimit nga të ardhurat e mbledhura, është shumë i ulët në të gjitha bashkitë, me Kukësin në 44%, Has 39% dhe Tropojën 43%; kjo është drejtpërdrejtë për shkak të tarifave më të ulëta në krahasim me koston për familjet që marrin shërbimin dhe shkallën e ulët të mbledhjes.Kështu, niveli i tarifave vjetore të shërbimit të menaxhimit të mbetjeve në bashkitë e zonës është 6 deri në 20 herë më i ulët se kostoja vjetore për banor.

0.1.10           Objektivat e Planit Sektorial Rajonal (Studim Fizibilitetit) të ZMM Kukës

Studimi i detajuar i fizibilitetit i detajuar ose ndryshe “Plani Sektorial Rajonal për Menaxhimin e Mbetjeve” është përpiluar për një periudhë 10 vjeçare (ose faza e parë 2018-2028), dhe ka një vizion 25 vjeçar, deri në vitin 2044.

Duke u bazuar në politikat kombëtare dhe kontekstin Evropian, si dhe në nenet 1, 4, 13, 16 dhe 28 të Direktivës Kuadër të Mbetjeve, siç është cituar më sipër, vizioni për SF për ZMM Kukës është:

“Sigurimi i menaxhimit të integruar dhe të qëndrueshëm të mbetjeve të ngurta bashkiake në të gjithë rajonin, më qëllim reduktimin e ndikimit negativ në mjedis dhe shëndetin e njeriut dhe në përdorimin efektiv të burimeve natyrore, për të nxitur rritjen sociale dhe ekonomike dhe maksimizimin e mundësive në të gjithë rajonin në përputhje me kuadrin ligjor, institucional dhe teknik”

Zbatimi i Planit dhe SF do të udhëhiqet nga tre objektiva kryesore strategjike dhe një grup prej 39 masash që do të synojnë:

  • (O1) Arritja e pajtueshmërisë ligjore dhe rregullimet e duhura institucionale për të mundësuar rritjen e kapaciteteve teknike të bashkive dhe ndërgjegjësimin e qytetarëve për menaxhimin e integruar të mbetjeve bashkiake.
  • (O2) Krijimi i një sistemi të integruar të menaxhimit të mbetjeve bazuar në zbatimin e hierarkisë së mbetjeve për parandalimin, zvogëlimin, rikuperimin dhe depozitimin përfundimtar duke përdorur Teknikat më të Mira të Disponueshme.
  • (O3) Të arrihet financimi i qëndrueshëm i menaxhimit të integruar të mbetjeve dhe rikuperimit të kostos bazuar në parimin "ndotësi paguan", "rikuperimin e plotë të kostos", "përballueshmërisë" dhe "rritjen e përgjegjësisë së prodhuesit "

0.1.11           Masat e Zbatimit të Projektit dhe Projektimi Teknik

Një analizë multi-kriteriale (AMK) është kryer për të vlerësuar skenarin i cili përshtatet më mirë me objektivat e planit dhe politikat kombëtare.

Për të përforcuar saktësinë e analizës dhe marrjen e rezultatit të dëshiruar përtej AMK-së është përdorur edhe metoda analitike PROMETHEE & GAIA.

Nga katër skenarë të mundshëm të dalë nga analiza e kryer, prioritet i jepet sistemit që promovon mbledhjen e diferencuar bazuar në dy rryma/kontejner ( mbetje të ricikluara veç dhe ato mikse veç), procesi i kompostimit në shtëpi, ndarja e mbetjeve në objektet e selektimit të mbetjeve, qendrat e kompostimit të centralizuar për mbetjet e gjelbra dhe depozitimit përfundimtar të mbetjeve.

Bazuar në këtë përzgjedhje dhe në një analizë të mëtejshme duke përdorur programin dhe metodologjinë STAN (Analiza e Rrjedhës së Substancave) është kryer një analizë për të llogaritur rrjedhjen e materialeve bazuar në skenarin e përzgjedhur dhe hartimin konceptual  të sistemit të grumbullimit të MNB në bashkitë e ZMM Kukës, e cila tregon se në vitin 2033 rezultatet e zbatimit të skenarit të përzgjedhur do të arrijnë rezultatet përfundimtare:

  • Import i mbetjeve (hyrja e mbetjeve në sistemin e grumbullimit) 13,026 ton/vit
  • Mbetje të stok – në Landfill 7,315 ton/vit
  • Eksporti i mbetjeve (reduktimi nga riciklimi dhe kompostimi  5,710 ton/vit

Kriteret e projektimit dhe skenari i përzgjedhur sjellin një rezultat të dëshirueshëm, i cili arrin të reduktojë deri në 43% sasinë e MNB të gjeneruara në vitin 2033.

0.1.12           Investimet dhe Shpenzimet Operative për Grumbullimin e mbetjeve të Ngurta Bashkiake

Një llogaritje e investimeve dhe shpenzimeve operacionale për grumbullimin e MNB në bashkitë e ZMM Kukës është kryer si pjesë e Planit dhe është përmbledhur në SF.

Për ta bërë sistemin operativ, do të kërkohet një total i mesatarizuar prej 431 kontejnerësh (me kapacitet 1.1 m3 metalik ose plastik) për të mbuluar 90% të grumbullimit të diferencuar të MNB, kosto totale e investimit për këtë komponent për të gjithë kohëzgjatjen e planit është llogaritur në rreth 266,650 Euro + 109,033 Euro të barabarta me 375,683 Euro (mbetje mikse dhe të riciklueshme) duke përfshirë dhe koston e zëvendësimit. 991,480 Euro (426,000 EURO mbetje mikse dhe 270,000 EURO të riciklueshme).

Plani vlerëson se bashkitë do të përdorin kamionë më tre madhësi të ndryshme, respektivisht 12 ton dhe 8 ton për zonat urbane dhe peri-urbane dhe kamionë të vegjël 4 deri në 6 ton për zonat rurale dhe zonat e thella rurale.

Llogaritjet tregojnë se bashkitë do të investojnë një Kosto Kapitale totale prej 696,000 EURO (nga të cilat 426,000 Euro për grumbullimin e mbetjeve mikse dhe 270 000 Euro për grumbullimin e mbetjeve të riciklueshme), të gjitha së bashku në një vlerë 1,687,480 EURO.

Llogaritja e kostove operacionale bazohet në një kosto njësi prej 12.9 Euro/ton/vit e cila bazohet në të dhënat e Master Planit dhe në draftin e SKMIM. Duke u bazuar në sasinë e përllogaritur të mbetjeve që do të mblidhen, duke filluar nga 2021 bashkitë do të paguajnë një shumë mesatare vjetore prej rreth 143,362 EURO/vit për të siguruar mbulimin e kostove operative për mbledhjen e diferencuar të MNB dhe 317,140 EURO/vit për mbledhjen e mbetjeve mikse, në një total prej 460,502 Euro.

0.1.13           Transferimi, Transporti dhe Trajtimi i Mbetjeve të Ngurta Bashkiake dhe Koncept Projektimi për MIMNB në ZMM Kukës

Bazuar në analizën multi-kriteriale, Plani dhe SF kanë arritur në përfundimin se menaxhimi MNB në nivelin e ZMM Kukës do të kryhet me sistemin si vijon:

  • 2 (dy) Stacione Transferimi të nivelit të dytë[2] me një kapacitet prej 2000-3000 ton/vit, të cilët do të ngrihen në vend depozitimet ekzistuese të Hasit dhe Tropojës.
  • 1 (një) Objekt Trajtimi Mbetjesh (OTM), i cili do të vendoset në vend depozitimin ekzistues të Kukësit i cili do të përfshij:
    • Një Objekt Rikuperimi Materiali me një kapacitet maksimal deri në 15,000 ton/vit (ndarja e mbetjeve të riciklueshme të grumbulluara nga një sistem me grumbullim të diferencuar), dhe
    • Një Objekt Kompostimi me kapacitet deri në 2,500 – 3,000 ton/vit për trajtimin e mbetjeve të biodegradueshme
    • Qendra e Grumbullimit të Mbetjeve (park ekologjik) ku qytetarët mund të depozitojnë mbetjet e riciklueshme të tilla si plastik, letër, xham, kanaçe metalike, mbetje elektrike shtëpiake, veshmbathje etj. (parku mund të grumbullojë gjithashtu edhe mbetje inerte)

Sistemi është i modeluar në bazë të tre kritereve kryesore:

  1. Objekt trajtimit- stacion transferimi;
  2. Kosto njësi për transportin e mbetjeve;
  3. Pozicioni/vendi i vend depozitimeve aktuale dhe vendeve të tjera të propozuara nga autoritetet lokale për ngritjen e RrIST për MNB

Modeli ka marrë në konsideratë nevojën për ndërtimin e së paku dy stacioneve të transferimit dhe një kompleks për trajtimin e mbetjeve duke përfshirë vend depozitimet që do të vendoset në Pobreg në Bashkinë Kukës.

Projektimi, hartimi dhe zbatimi i sistemit të propozuar do të sjellë përfitimet e mëposhtme:

  • Duke filluar nga 2021 dhe gjatë periudhës së planifikuar deri në vitin 2033, rreth 30,565 ton materiale të ricikluara do të ndahen dhe do të kalojnë për Riciklim duke shmangur kështu depozitimin fundor të tyre.
  • Në 2033 sasia e mbetjeve të depozituara në lendfill do të reduktohet me 50% nga totali i MNB të grumbulluara në të gjithë ZMM Kukës.

0.1.13.1          Objekti i Trajtimit të Mbetjeve në Pobreg, Kukës

Një impiant i trajtimit të mbetjeve do të ndërtohet në vend depozitimin të ri në Pobreg afër  Kukësit, i cili do të përfshijë:

  • Një landfill sanitar;
  • Objekti për rikuperimin e mbetjeve do të shërbejë për ndarjen e mbetjeve dhe seleksionimin e materialeve të riciklueshme, kryesisht letër/karton, plastik, metal dhe xham;
  • Një objekt kompostimi për mbetjet e biodegradueshme; dhe
  • Një qendër grumbullimi mbetjesh (park ekologjik) për grumbullimin dhe trajtimin e mbetjeve më të mëdha të kategorive C dhe D.

Përzgjedhja e vendit dhe vend depozitimi i ri propozohet të projektohet, ndërtohet dhe të vihet në funksionim në përputhje me legjislacionin shqiptar dhe atë të BE-së (Direktiva 1999/31 / EC dhe Vendimi i Këshillit 2003/33 / EC).

Së bashku me studimin gjeologjik, topografik dhe konceptin hartohet një VNM paraprake për përcaktimin e zonës dhe teknologjitë më të mira në dispozicion për asgjësimin dhe trajtimin e MNB-ve, duke përfshirë masat e plota të planifikimit për trajtimin përfundimtar.

OTM-ja në ZMM-në e Kukësit do të grumbullojë rreth 6,500 ton / vit deri në 12,000 ton / vit mbetje, me një sasi mesatare vjetore prej rreth 8,000 ton / vit MNB gjatë jetës së tij të parashikuar deri në vitin 2042.

Zona e caktuar për OTM-në vlerësohet në rreth 6.6 hektarë me 4 hektarë dedikuar vend depozitimit dhe pjesa tjetër për objektet e tjera.

Zhvillimi i OMT-së në Kukës do të kërkonte një shumë totale investimi prej 4,25 milion EURO me një shumë të nevojshme paraprake prej rreth 2,2 milion Euro për të mbuluar fillimisht përgatitjen e vendndodhjes, ndërtimin e qelizës së parë të vend depozitimit, dy stacionet e transferimit në Tropojë dhe Has dhe në fazat e mëvonshme krijimin e objektit për rikuperimin e mbetjeve, objektin për kompostim dhe qendrën e grumbullimit të mbetjeve (parkun ekologjik).

0.1.13.2          Stacioni i Transferimit Tropojë

Një Stacion Transferimi do të ndërtohet në Tropojë në vend depozitimin ekzistues. Stacioni i Transferimit i Tropojës  është projektuar dhe pajisur me të gjitha mjetet për të lehtësuar një operim të qetë. Kosto totale e investimit për ST llogaritet në shumën prej 573,194 Euro, duke përfshirë të gjitha pajisjet e nevojshme.

0.1.13.3          Stacioni i Transferimit Has

Një Stacion Transferimi do të ndërtohet në Has në vend depozitimin ekzistues. Stacioni do të ketë funksionin të mbledhi dhe transferojë MNB-të e mbledhura nga bashkia Has dhe Tropojë dhe të bëjë të mundur ruajtjen e tyre në kontejner kompaktorë të mëdha; në këtë mënyrë densiteti i mbetjeve do të rritet dhe numri i udhëtimeve për në OTM-në në Kukës do të ulet.

Stacioni i Transferimit i Hasit është projektuar dhe pajisur me të gjitha mjetet për të lehtësuar një operim të qetë. Kosto totale e investimit për ST llogaritet në shumën prej 665,748 Euro, duke përfshirë të gjitha pajisjet e nevojshme.

0.1.14           Stacioni i Transferimit si një Alternativë ndaj Landfillit në Tropoja

Opsionet për Tropojën si një stacion transferimi kundrejt landfillit vlerësohen në bazë të kostove të tyre operacionale që rrjedhin nga amortizimi i investimit fillestar në fjalë, mirëmbajtja e këtij investimi dhe operacioni, i cili është drejtpërdrejt i lidhur me distancat deri në destinacionin përfundimtar të mbetjeve, pra kostot e transportit.

Duke pasur parasysh se sasia e mbetjeve është përafërsisht e njëjtë në të dy opsionet dhe duke marrë parasysh vetëm kostot operacionale, nga vlerat e tyre absolute, arrijmë në përfundimin se është më kosto-efektive që Tropoja të funksionojë si një stacion transferimi në vend të një landfilli.

0.1.15           Kosto Totale e Investimit për MIMNB të ZMM Kukës

Krijimi i një sistemi të shëndoshë, të qëndrueshëm dhe miqësor ndaj mjedisit për transportimin dhe trajtimin e MNB në ZMM Kukës vlerësohet me një shumë totale prej 5,657,473Eurome një investim fillestar prej 3,137,271 Euro.

Nr.

Objekti

Kosto Investimit (Euro)

1

ORM

1,489,000

2

Parku Ekologjik

125,000

3

Landfill Qeliza 1

1,898,329

4

Landfill Qeliza 2

239,518

5

Landfill Qeliza 3

217,284

6

Mbyllja e Landfillit

449,400

 

Totali OTM Kukës

4,418,531

7

ST Tropojë

573,194

8

ST Has

665,748

Total OTM ZMM Kukës

5,657,473

0.1.16           Kosto Operative për MIMNB të ZMM Kukës

SF ka dhënë vlerësimin e kostove operative për funksionimin e sistemit të grumbullimit dhe depozitimit të mbetjeve përmes sistemit MIMNB në ZMM Kukës për të mbuluar intervalin kohor 2018 - 2033. Këto kosto llogariten duke marrë parasysh  kostot për të gjitha aktivitetet që do të kryhen nga objektet që do të përbëjnë  MIMNB për ZMM  Kukës.

Objektet

Operimi

Tropojë

83,578

Has

33,053

Landfill (Qeliza 1), OTM-ja & Parku Ekologjik

163,380

Mirëmbajtja e Landfillit

80,000

0.1.17           Treguesit për tu arritur për Objektivat Specifik të Riciklimit dhe Kompostimit

Arritja e objektivave strategjike dhe specifike në lidhje me uljen e sasisë së  mbetjeve përmes riciklimit dhe kompostimit do të realizohet në bazë të masave / veprimeve specifike, zbatimi i të cilave do të matet me disa tregues të qartë.

Gjatë fazës së parë 2020-2023, ritmi për të përmbushur objektivat është i ngadaltë por në rritje. Ky ritëm është mesatarisht i lartë gjatë fazës së dytë 2024-2028, ndërsa vend depozitimet ekzistuese i të tre zonave janë  mbyllur. Sistemi do të funksionojë plotësisht gjatë fazës III, 2029-2033 dhe duke marrë parasysh konsolidimin e pritur të kapaciteteve njerëzore dhe financiare të bashkive që do të ndodhin gjatë fazës së parë dhe të dytë, ritmi drejt arritjes së objektivave përshpejtohet deri në arritjen e objektivave përfundimtare të reduktimit me 50% të MNB-ve që nga viti 2033.

0.1.18           Rekomandime mbi Menaxhimin e Vend Depozitimeve Ekzistuese

SF jep një përmbledhje të analizës së situatës, masave përkatëse për operacionet e kontrollit - përmirësimin deri në mbylljen përfundimtare të vendeve ekzistuese të depozitimit të Kukësit, Tropojës dhe Hasit dhe kostot përkatëse.

Një përmbledhje e masave dhe rekomandimeve të cilat duhet të aplikohen menjëherë, tregon se:

  • Vend depozitimi i “Bregu mbi Bozhe” ne bashkinë Kukës, rekomandohet se duhet të mbyllet për shkak të rrezikut mjedisor që shkakton me ndikim direkt në Liqenin e Fierzës;

Në të tri vende depozitimet rekomandohet masa të përgjithshme dhe specifike për t'i kthyer këto vende në vende të kontrolluara të asgjësimit derisa të ndërtohet landfilli i ri. Zbatimi i masave të rehabilitimit për kontrollin e vendeve ekzistuese të deponimit në ZMM Kukës rekomandohet të bëhet në dy faza, për një kosto totale prej 316,350 Euro, nga të cilat rreth 207,245 gjatë fazës së parë dhe pjesës tjetër të 109,104, gjatë fazës së dytë, për të mbyllur përfundimisht në vitit 2026.

0.1.19           Ndërgjegjësimi i Publikut dhe Reduktimi i Mbetjeve  

Në kuadër të projektit "AT për menaxhimin e integruar të sistemit MNB në dy bashki të përzgjedhura në Shqipëri", në hapësirat e Këshillit të Qarkut të Kukësit është ngritur Qendra e Komunikimit. Qëllimi i Qendrës është të shërbejë si një pikë referimi për të mbështetur aktivitetet e komunikimit, informimit, edukimit dhe ndërgjegjësimit në lidhje me menaxhimin e mbetjeve dhe në veçanti me fokus në aktivitetet e reduktimit të mbetjeve.

Për të vijuar pas përfundimit të aktiviteteve të projektit, Qendra do të mbetet aktive dhe funksionale dhe do të shtrijë aktivitetin për të mbuluar të gjitha bashkitë e rajonit përmes një ekipi të përkushtuar të komunikimit dhe marrëdhënieve me publikun që do të sigurohet nga Enti i Kompetencës së Përbashkët dhe bashkitë përkatëse. Qendra do të fokusohet në zbatimin e masave të ndërlidhura të edukimit dhe ndërgjegjësimit në lidhje me reduktimin e mbetjeve nëpërmjet ndarjes në burim, grumbullimit të diferencuar për të rritur riciklimin dhe kompostimin.

Një vlerësim ashtu siç është kryer edhe në Raportin Përfundimtar T_4.1. Plani i Komunikimit tregon se çdo bashki dhe EKP do të buxhetojnë të paktën një sasi mesatare fillestare vjetore prej rreth 17,000 euro / vit.

0.1.20           Vlerësimi Paraprak i Ndikimit në Mjedis për OTM në ZMM Kukës

Një Vlerësim Paraprak Mjedisor për infrastrukturën e trajtimit të mbetjeve në ZMM Kukës është kryer nga Projekti. Objekt i kësaj VNM-je është landfilli sanitar i ri dhe objektet e tjera të tilla si ORM-ja dhe njësia e kompostimit.

Qasja e përgjithshme ndaj vlerësimit të ndikimit bazohet në parashikimin e ndikimeve të Projektit (gjatë ndërtimit / planifikimit, operimit dhe mbylljes / mbikëqyrjes pas mbylljes) në kushtet ekzistuese fizike, biologjike, kulturore dhe njerëzore.

Raporti paraprak i VNM ka evidentuar një plan të hollësishëm të masave të zbatimit për të siguruar zbutjen e ndikimit të mundshëm negativ të të gjithë faktorëve. Masat zbutëse klasifikohen sipas prioritetit të rëndësisë së ndikimit të mundshëm.

Raporti përmban një listë të shkurtër të masave zbutëse të aktiviteteve me ndikim më të rëndësishëm në mjedis, ndërsa një listë e detajuar e të gjitha masave zbutëse pavarësisht nga shkalla e rëndësisë janë dhënë si pjesë e raportit përfundimtar të T.2.1.6_VNM Paraprake për Qarkun Kukës.

0.1.21           Vlerësimi i Ndikimit të Gazit Serrë dhe Mundësisë për Zbutje

Pas mbarimit të jetës së lendfillit Kukës, një sistem i mbledhjes së gazit është planifikuar të ndërtohet, me puse vertikale dhe shtresë horizontale për përcjelljen e gazit, i cili do të vendoset nën sistemin e inkapsulimit, së bashku me sipërfaqen finale.

Një parashikim i gjenerimit të gazrave të landfill-it është llogaritur sipas Përllogaritësit SEM-GHG  (Një mjet për llogaritjen e gazrave serrë në Menaxhimin e Mbetjeve të Ngurta) të zhvilluara nga IFEU me kontributin e GIZ dhe KFW.

Shuma e emetimit të gazit do të ulet ndjeshëm gjatë fazës së dytë dhe tretë të zbatimit të projektit për të prodhuar kursime në intervalin prej 8,534 ton CO2 sasi e emetuar/vit, që do të thotë se sasia neto e emetimit është- 4,508 ton CO2 sasi e emetuar/vit.

0.1.22           Koncepti i Zbatimit dhe Operimit

Koncepti i operimit merr përsipër marrëveshjen e përgjithshme pasi ajo është arritur midis palëve të interesuara që:

  • Bashkitë do të vazhdojnë të ofrojnë shërbimin e grumbullimit të MNB:
  • Rrjeti i integruar rajonal i ZMM- sistemi i objekteve të trajtimit dhe transportit në distanca të gjata do të menaxhohet nga Enti i sapo formuar, Enti i Kompetencës së Përbashkët (EKP).

Struktura institucionale e rekomanduar e EKP për të siguruar një mjedis të shëndoshë dhe një menaxhim të mirë teknik dhe ekonomik të MNB në juridiksionin e një ZMM-je, përbëhet nga tre nivele:

  1. Niveli i vendimmarrjes- këshillat bashkiak,
  2. Niveli i koordinimit, monitorimit dhe vlerësimit- krijimi i Komitetit Drejtues;
  3. Niveli i operimit – krijimi i Entitetit të Kompetencës së Përbashkët.

Opsioni i preferuar i EKP-së do të jetë, një “Shoqëri Aksionere” (SHA) me një nivel administrimi të krijuar dhe në pronësi të bashkive përbërëse të ZMM-ve të Qarkut Gjirokastër.

Krijimi i kësaj strukture do të kompletohet në bazë të një marrëveshjeje ndër bashkiake (AMI), e cila do të përbëjë instrumentin themelor për realizimin e strukturës së rekomanduar të kornizës institucionale.

Qëllimi i punës se EKP-së janë aktivitetet që lidhen me të gjitha aspektet institucionale, teknike, financiare, operacionale dhe mirëmbajtjen e infrastrukturës së menaxhimit të mbetjeve të dedikuara për depozitimin e përkohshëm të MNB në rrjetin e integruar të Stacioneve të Transferimit dhe Objekteve për Trajtimin e Mbetjeve duke përfshirë ndërtimin, operimin dhe mbylljen e vend depozitimit në Pobreg, Kukës.

SH.A-ja do të zhvillohet përmes fazave të zbatimit të përgjithshëm të projektit. SH.A.-ja do të jetë përgjegjëse për përgatitjen e të gjitha kërkesave administrative për investime dhe zbatimin e projekteve, siç janë licencimi i Stacioneve të Transferimit, Objekteve të Trajtimit të Mbetjeve ( dhe lendfilleve nëse është nevoja), masat e marrëdhënieve me publikun, prokurimin e pajisjeve dhe tenderimin e punimeve.

0.1.23           Statuti i Shoqërisë Aksionere dhe Ndarja e Aksioneve

Veprimtaria e Sh.a-së do të rregullohet në përputhje me statutin e Shoqërisë, i cili është dokumenti kryesor i hartuar me qëllim përcaktimin e rregullave të përgjithshme të qeverisjes dhe marrëdhënieve të organeve drejtuese të shoqërisë, duke përfshirë Asamblenë e Përgjithshme, Këshillin Administrativ, aksionerët dhe grupet e tjera të interesit, si dhe administrimin e shoqërisë.

Në rastin aktual, themeluesit e shoqërisë janë bashkitë e ZMM Kukës, të përfaqësuar nga kryetarët e bashkisë përkatëse si të autorizuar nga këshillat e tyre përkatës bashkiakë. Kryetarët e bashkive do të përfaqësojnë bashkitë e tyre me kontributin dhe të drejtën e votës të barabartë me përqindjen e aksioneve që secila prej bashkive do të ketë në pronësi

Ndarja e aksioneve për shoqërinë aksionare të Menaxhimit të Integruar të Mbetjeve në ZMM Kukës është propozuar të ndjek praktikën si në rastin e UKKO Sh.a e Korçës dhe të ngjashme.

Sipas kësaj skeme, bashkia e Kukësit, më e madhja në rajon, do të zotërojë 56% të aksioneve, rrjedhimisht zotëron 56% të të drejtave të votimit, ndërsa bashkitë e tjera kanë 44% të të drejtave të votës.

0.1.24           Kosto për themelimin e Shoqërisë Aksionere

Në fazën fillestare, shpenzimet për shoqërinë do të jenë të natyrës administrative dhe operacionale. Për shpenzimet vjetore administrative dhe operacionale vlerësohen 9.565.200 lekë / vit dhe një kosto fillestare e investimit prej 8,325,000 lekë për vitin e parë.

Pritet që një pjesë e këtyre shpenzimeve të mbulohen nga bashkitë aksionere bazuar në aksionet që ato zotërojnë dhe pjesërisht nga donacionet e mundshme.

0.1.25           Zbatimi i Konceptit

Zhvillimi i konceptit të zbatimit bazohet në strukturën e krijuar institucionale dhe mundësitë e zgjedhura për ofrimin e shërbimeve. Koncepti i zbatimit gjithashtu merr parasysh ndarjen e përgjegjësive ndërmjet bashkive dhe Shoqërisë Aksionare ose "Sh.a". Koncepti do të zhvillohet përmes 4 fazave:

  • Faza 0 (faza përgatitore): faza e zbatimit të projektit (deri në gusht 2019). Gjatë kësaj faze do të zhvillohen aktivitetet e mbetura të zbatimit të Projektit;
  • Faza 1 (Faza Tranzitore): Themelimi i shoqërisë (2020 - 2021). Gjatë kësaj faze, shoqëria do të krijojë strukturën e saj organizative, do të rekrutojë stafin e saj kryesor, duke përfshirë përzgjedhjen dhe emërimin e administratorit, personelit teknik dhe financiar.
  • Faza 2 (Faza e zbatimit): Instalimi dhe funksionimi i sistemit të stacioneve të transferimit, OTM (2022 - 2028). Kjo fazë e procesit do të nënkuptojë ndërtimin dhe funksionimin e Stacioneve të Transferimit dhe OTM-të duke përfshirë të gjitha aspektet institucionale, teknike dhe financat që kanë të bëjnë me projektimin, ndërtimin dhe menaxhimin e infrastrukturës për mbledhjen dhe transportimin e mbetjeve nga Stacionet e Transferimit të Tropojës në ST të Hasit dhe më tej drejt landfillit të Pobregut, Kukës. Në momentin e operimit të stacioneve të transferimit dhe landfilli do të vihet në punë do të mbyllen vend depozitimet aktuale.
  • Faza 3 & e në vijim: Operimi i menaxhimt të integruar të MNB-ve dhe i Objektit të Trajtimit të Mbetjeve (OTM) gjatë (2028 - 2042 vjet). Faza e tretë dhe e ardhshme konsistojnë në shtrirjen e shërbimeve të shoqërisë duke përfshirë financimin e plotë dhe funksionimin e të gjithë sistemit.

0.1.26           Hapat Administrativë Kryesorë për Zbatimin e Konceptit

Në përputhje me fazat e zhvillimit të projektit dhe objektivat përkatëse për të arritur, hapat kyç për zbatimin e tij do të përfshijnë, por nuk do të kufizohen në:

Së pari, bashkitë duhet të bien dakord për propozimin teknik dhe skemën për menaxhimin e integruar të MNB siç është hartuar në Studimin e Fizibilitetit.

Së dyti, bashkitë duhet të bien dakord për caktimin e një roli udhëheqës tek një nga bashkitë pjesëmarrëse, me probabilitet të lartë bashkinë e Kukësit në realizimin e hapave fillestarë administrativë.

Së treti, miratimi i marrëveshjes ndër-bashkiake nga bashkitë përkatëse; dhe

Së fundi, themelimi i shoqërisë aksionare për menaxhimin e integruar të MNB në ZMM Kukës.

Për të bërë të mundur të gjitha hapat siç është detajuar në bazë të konceptit të zbatimit për këtë projekt dhe duke marrë parasysh situatën aktuale të sektorit në rajon, kërkohet asistencë teknike (AT) e qenësishme dhe e vazhdueshme për zhvillimin e projektit.

Fusha kryesore e AT do të kërkohet për të mbështetur detyrat menaxhuese, administrative, financiare dhe të përgjithshme teknike të Sh.a.

0.1.27           Analiza Financiare

Investimi total i planifikuar i sistemit të menaxhimit të mbetjeve është 1.35 miliard ALL ose 10.77 milion EURO, me një vlerë të mbetur të aseteve në fund të vitit 2042 prej 74.5 milionë lekë ose 596 mijë euro.

KOSTOT E INVESTIMIT

Total 000 ALL

Total 000 EURO

Vitet ALL

2018-2021

2022-2023

2024-2025

2026-2042

Kosto e Investimeve Fillestare

990,155

7,921

88,346

171,332

635,927

94,550

Kostot e Zëvendësimit

356,601

2,853

 

 

 

356,601

Vlera e Mbetur

(74,517)

(596)

 

 

 

(74,517)

VLERA TOTALE E INVESTIMIT 000 ALL

1,272,239

10,178

88,346

171,332

635,927

376,635

KOSTO TOTALE E INVESTIMIT 000 EURO

 

 

707

1,371

5,087

3,013

           

Kostot totale të operimit dhe të mirëmbajtjes arrijnë në 1.5 miliardë lekë ose 11.7 milionë euro gjatë periudhës 2018-2042.

Total i Kosto Dinamike për Njësi (KDNj) është 86EURO/ton i mbetjeve të grumbulluara; objekti i trajtimit të mbetjeve dhe kostot e tij administrative kushtojnë 44 EURO/ton.

KDNjSIPAS KOSTOVE

ALL/TON

EURO/TON

KDNjKOSTO E INVESTIMEVE FILLESTARE

3,312

26

KDNj KOSTOT E AT 

218

2

KDNj KOSTOT E AMORTIZIMIT 

1,943

16

KDNj KOSTO E OPERIMIT DHE MIRËMBAJTJES 

4,729

38

KDNj KOSTOT E FINANCIMIT

526

4

TOTAL DUC

10,728

86

KDNj specifike për Sh.a dhe OTM  (taksa në hyrje)

5,557

44

 

Për 58% të kostos totale të KDNj të sistemit dhe për një sasi mesatare të mbetjeve të gjeneruara nga familjet prej 0.8 ton / vit, tarifa e familjeve KDNj në rajonin e Kukësit është 3.3 EURO / familje / muaj ose 40 EURO / familje / vit. Respektivisht 40% dhe 2% të kostos së përgjithshme të KDNj të sistemit, për vitin 2018, tarifa e biznesit është 28 EURO/ biznes / muaj dhe tarifa e institucioneve është 36 EURO / institucioni / muaj.

Një kredi dhe një grant nga institucionet financiare ndërkombëtare si dhe subvencionimi i qeverisë qendrore shqiptare janë konsideruar si potenciale për financimin e kostove fillestare të investimit të sistemit të menaxhimit të mbetjeve; të ardhurat operative nga tarifa e shërbimit pritet të jenë në gjendje të mbulojnë pjesën e mbetur.

Granti pritet të mbulojë kostot e asistencës teknike dhe kostot e paparashikuara, duke përbërë 11.3% të kostos totale të investimit fillestar. Kredia pritet të mbulojë infrastrukturën e stacioneve të transferimit, objektin e trajtimit të mbetjeve (duke përfshirë të tre qelizat e landfillit) dhe parkun ekologjik; duke përbërë 67.6% të totalit. Një interes real i kredisë prej 2.2% konsiderohet i mundshëm, për një periudhë prej 30 vjetësh, dhe me një periudhë shtyrjeje 10-vjeçare për shlyerjen e principalit.

Përmirësimi, mbyllja e kontrollit dhe rehabilitimi i vendeve ekzistuese të vend depozitimeve pritet të financohet nga buxheti i shtetit në formë të subvencionit duke marrë parasysh burimet e mëdha financiare të nevojshme, të cilat shkojnë përtej kapaciteteve të qeverisë vendore.

Zëvendësimi i investimeve fillestare të sistemit nuk është pjesë e financimit të tij. në kohën e zëvendësimit të tyre pritet që bashkitë dhe shoqëria aksionare të jenë në gjendje të mbulojnë këto kosto.

Një mungesë likuiditeti prej 8,255 euro pritet vetëm në vitin e parë të zbatimit të projektit; pas këtij viti, analiza sugjeron që fluksi monetar i akumuluar mbulon nevojat e fluksit dalës, pa nevojën e subvencionimit të mëtejshëm nga qeveria qendrore apo vendore. Një pjesë e infrastrukturës së planifikuar për t'u prokuruar në vitin e parë rekomandohet të shtyhet në vitet e ardhshme, në mënyrë që të lejojë akumulimin e likuiditetit. Kjo mund të jetë infrastruktura e grumbullimit dhe transportit ose për funksionimin e përkohshëm të vend depozitimeve ekzistuese.

Totali i parave të grumbulluara në fund të vitit 2042 është 1,714,134 euro. Shuma është e madhe dhe sugjeron që investimet fillestare të sistemit të mbulohen nga një kredi më e vogël se 5,4 milionë euroe cila është e mjaftueshme. Bazuar në likuiditetin e grumbulluar gjatë periudhës së planifikimit, një hua prej 3.2 milionë eurosh e shpërndarë në vitin 2024 (1.7 milion euro) dhe 2025 (1.5 milion euro) është e mjaftueshme për mbulimin e këtyre nevojave financiare dhe deri në fund të vitit 2042, do të ishte 631,223 EURO. Ndikimi i këtij skenari në tarifën totale të DUC të sistemit është minimal, me koston e financimit DUC ulet nga 4 në 3 EURO / ton.

Rekomandohet që gjatë fazës tranzitore të projektit 2018-2022, shoqëria aksionare të rishikojë likuiditetit nga të ardhurat e tarifave dhe të krahasojë realizimin e tyre aktual me planin në këtë studim të fizibilitetit, i cili do të mundësojë përshtatjen në kohë të shumës së huasë në përputhje me rrethanat dhe të sigurojë një efikasitet më të madh të financimit të projektit dhe qëndrueshmërisë.

0.1.28           Analiza Socio-ekonomike

Familjet që jetojnë nën nivelin e varfërisë përjashtohen nga tarifa e sistemit gjatë gjithë periudhës kohore të projektit 2018-2042. Analiza financiare tregon se sistemi mbetet financiarisht i qëndrueshëm duke lënë jashtë të ardhurat e këtij grupi vulnerabël të komunitetit.

Brenda periudhës kohore 2018 deri në vitin 2025, tarifa e plotë e sistemit është e papërballueshme për familjet jo të varfra rurale sipas standardit të anketës, edhe pse të përballueshme sipas standardit të Bankës Botërore. Për ta mbajtur tarifën e përballueshme, për këtë periudhë për familjet rurale llogariten në nivelin 70% të tarifës së plotë prej 3.3 EUE / muaj, ekuivalent me 291 lekë / muaj ose 2.3 EURO / muaj.

Pas kësaj periudhe, mbështetur mbi të ardhurat mesatare mujore të familjeve në rajon, bazuar në rritjen konstante kombëtare ekonomike të barabartë me rritjen mesatare të PBB-së në 2016-2018, tarifa e plotë e sistemit duhet të jetë e përballueshme për familjet jo të varfra rurale, sipas të dy standardeve.

Tarifa e plotë e sistemit duhet të jetë e përballueshme për familjet e vogla urbane jo të varfra të rajonit gjatë gjithë periudhës kohore të projektit 2018-2042.

Gjatë periudhës 2018-2025, tarifat specifike të familjes së Hasit dhe Tropojës arrijnë më afër kufirit të sipërm të përballueshmërisë sipas standardit të anketës dhe gjithashtu standardit të Bankës Botërore. Për familjet e vogla urbane të Tropojës niveli i përballueshmërisë me 1.4% është saktësisht i barabartë me standardin e studimit. Në vitin 2026, me rritjen e të ardhurave mesatare mujore të familjes nga rritja mesatare e PBB-së 2016-2018, përballueshmëria përmirësohet për familjet e vogla urbane të tre nën-zonave; megjithatë, në Has dhe Tropojë standardi i anketës prej 1.2% rezulton i tejkaluar për familjet rurale.

Përballueshmëria e tarifës specifike për familjet e Kukësit është plotësisht brenda standardeve në të dy periudhat e analizuara, madje edhe në një shkallë më të favorshme krahasuar me tarifën totale. Megjithatë, duke marrë parasysh situatën e Hasit dhe Tropojës, është i nevojshëm aplikimi i një tarife të përgjithshme të unifikuar prej 3.3 EURO / familje / muaj për të tre nën-zonat, ku nën-zona e Kukësit mban një pjesë të barrës financiare të dy nën- zonave të rajonit R2.

0.1.29           Analiza e Riskut

Analiza e riskut i zbatimit të sistemit konsiston në identifikimin e ngjarjeve të mundshme të padëshiruara gjatë harkut kohor të planifikimit 2018-2042 i cili mund të ketë efekte në qëndrueshmërinë financiare dhe rentabilitetin e sistemit.

Tre nga ngjarjet e identifikuara përfaqësojnë situatat më të pafavorshme në aspektin e efekteve:

  1. Marrëveshja ndër-bashkiake nuk nënshkruhet nga të paktën dy nga bashkitë, ngjarje e cila mund të shkaktohen nga menaxhimi ose komunikimi i dobët ose si pasojë e promovimit të dobët të projektit, ose gjithashtu nga konflikte në bazë të përkatësive politike të kryetarëve të bashkive: në rastin e kësaj ngjarjeje sistemi nuk do të të zbatohet;
  2. kushtet e papritura gjeologjike, të cilat mund të shkaktohen nga hulumtimi i papërshtatshëm i një projekti: në rast të kësaj ngjarjeje punimet e ndërtimit duhet të ndërpriten;
  3. Mungesa e marrjes së kredisë, e cila mund të shkaktohet nga interesat e pamjaftueshme të aktorëve ndërkombëtarë për financimin e projektit ose kapacitetin e menaxhimit të dobët të Sh.a –së. Në rastin e kësaj ngjarje, financimi do të ishte i pamjaftueshëm për zbatimin e plotë të projektit.

Për dy nga ngjarjet e padëshirueshme, nuk konsiderohen të mundura masa zbutëse:

  1. Në rastin e marrëveshjes që nuk merret nga të paktën dy nga bashkitë, dhe
  2. Në rast se nuk merret asnjë kredi dhe grant.

Në lidhje me dy ngjarjet negative, masat parandaluese kërkojnë vëmendje të veçantë, duke përfshirë komunikimin më të fortë dhe promovimin e projektit për bashkitë dhe qarkun dhe asistencën teknike për komunikimin dhe promovimin e projektit tek palët e interesuara ndërkombëtare.

Përshtatja e planit financiar të projektit, si dhe të planit të sistemit përbëjnë masat bazë të zbutjes, të rrezikut të sistemit.

Pas masave parandaluese dhe zbutëse, nuk mbetet asnjë rrezik i lartë (i mbetur) në zbatimin e sistemit. Rreziku i moderuar është i pranishëm në ngjarjet negative:

- niveli më i ulët i gjenerimit të mbetjeve,

- pesha më e ulët e mbetjeve organike të gjeneruara dhe gjithashtu

- pesha më e ulët e mbetjeve të riciklueshme të krijuara.

Rreziku i moderuar është i pranishëm edhe në rastin e kundërt:

- vonesa në fillimin e punimeve.

Një analizë e ndjeshmërisë kryhet në normën e uljes prej 4% të aplikuar në analizën financiare të sistemit të planifikuar, midis dy skenarëve ekstremë prej 0% dhe 8% norma zbritjeje. Si rezultat, sistemi nuk është veçanërisht i ndjeshëm ndaj normës së uljes të vlerave të saj.

0.1.30           Masa Mbështetëse për SHRMM-në gjatë zbatimit të Projektit

Shoqëria aksionere Rajonale për Menaxhimin e Mbetjeve (SHRMM), do të marr përkrahje të vazhdueshme para themelimit dhe përgjatë rrugës derisa të bëhet efiçiente dhe efikase në zbatimin e të gjitha detyrave që i janë ngarkuar.

Mbështetja do të përfshijë përcaktimin e detyrave dhe përgjegjësive të qarta, si dhe strukturën e duhur të përshtatshme për nivelin e zhvillimit të shoqërisë, lidhur me të gjitha aspektet institucionale, teknike dhe financiare për menaxhimin e infrastrukturës së dedikuar për asgjësimin e MNB në rrjetin e integruar të OTM-së në ZMM Kukës.

Detyrat ose përshkrimi i përgjegjësive / detyrave për secilën ndarje në strukturën e këtij organizimi do t'i nënshtrohen rregullave të brendshme të hartuara nga Administratori dhe të miratuara nga Këshilli Administrativ.

Shoqëria do të operojë në bazë të një plani biznesi prej së paku 3 vjetësh dhe marrëdhënia e Administratorit / Drejtorit me Këshillin Administrativ do të qeveriset nga një kontratë e bazuar në tregues të matshëm të performancës.

Shtrirja fillestare e punës së shoqërisë do të jetë veprimtaria kryesore institucionale, teknike dhe financiare lidhur me menaxhimin e infrastrukturës për mbledhjen dhe transportimin e mbeturinave nga stacioni i transferimit të nivelit 2 (Tropoje) në Stacionin e Transferimit (niveli 1) në Has dhe ngarkimi përfundimtar për trajtim final në landfillin e Pogreg, Kukës. Gjatë këtyre fazave struktura e shoqërisë do të plotësohet me sektorët e nevojshëm, ekspertizën dhe burimet njerëzore për të kryer detyrat.

0.1.31           Monitorimi i Mbetjeve dhe Planifikimi

Sistemi M&V kuptohet si një mjet për të vlerësuar zhvillimin sasior dhe cilësor të Menaxhimit të Integruar të MNB-ve që do të zgjidhet në juridiksionin e një ZMM-je. Si i tillë, ai perceptohet më mirë si një sistem i rregullt i matjes dhe raportimit bazuar në një grup të kombinuar treguesish, të produkteve dhe rezultateve. Bashkitë dhe Sh.a do të angazhohen dhe bashkëpunojnë për krijimin e një baze të dhënash të saktë të konsumatorëve dhe rregullave për të siguruar matjen dhe raportimin e të dhënave sasiore dhe cilësore bazë që përbëjnë thelbin e operacionit të Sh.a-së.

Sistemi M&V do të bazohet në metodën e "menaxhimit të performancës" të specifikuar si "monitorimi dhe vlerësimi i produkteve dhe rezultateve dhe efikasiteti i aktiviteteve që përbëjnë menaxhimin e integruar të MNB-ve.

0.1.32           Menaxhimi Financiar

Që nga fazat fillestare të operimit të Sh.a-së së sapo krijuar, do të krijohet një sistem i menaxhimit financiar për të mbështetur operacionet financiare, financimin e aktiviteteve, prokurimin e punimeve, pajisjeve dhe burimeve njerëzore, planifikimin financiar dhe ekzekutimin e buxhetit, së bashku me një monitorim transparent dhe sistemin e raportimit të treguesve kryesorë financiarë.

 

Për të siguruar një sistem të kontabilitetit efektiv dhe transparent të kostos, do të vendoset një sistem kontabël i bazuar në kosto dhe të gjitha kostot do të caktohen sipas qendrave të kostove të veprimtarisë dhe burimit të tyre.

0.1.33           Depozitimi i Mbetjeve dhe Transferimi

Të gjitha mbetjet e mbledhura nëpërmjet grumbullimit të MNB-ve, me qëllim të depozitimit në vend depozitimet duhet të jenë në përputhje me rregulloret e operimit të stacionit të transferimit dhe objektet e trajtimit të mbetjeve.

Për sigurimin e një niveli të lartë të cilësisë në funksionimin e OTM-ve  (përfshirë ST, objektet e rikuperimit mekanik, njësitë e kompostimit dhe deponisë), dy elemente kryesorë janë te rëndësishëm për operimin e sigurt mjedisor:

  • Manuali i përdorimit;
  • Trajnimi i stafit gjatë punës.

0.1.34           Operimi dhe Mbyllja e Vend Depozitimeve Ekzistuese

Vendimmarrja dhe prioritizimi i ndërhyrjeve për mbylljen, rehabilitimin dhe funksionimin e kontrolluar të vendeve ekzistuese të depozitimit është një proces i rëndësishëm që lidhet ngushtë me ndjeshmërinë e vendit dhe ndikimet mjedisore, si dhe kushtet shëndetësore për popullatën dhe aspekte të tjera të rëndësishme të jetës.

Një nga 4 vendet ekzistuese (Bregu mbi Bozhë) do të mbyllet sa më shpejt të jetë e mundur. Manualet e hollësishme të operimit për të specifikuar ndërhyrjen dhe masat operacionale duhet të projektohen për të lehtësuar funksionimin e pesë vend depozitimeve të tjera ekzistuese deri në mbylljen përfundimtare.

0.1.35           Ngritja e kapaciteteve dhe Masat për Trajnim

Meqenëse ky Projekt do të jetë një sistem i ri dhe modern i menaxhimit të mbetjeve për rajonin, ekziston një eksperiencë e vogël në të gjitha nivelet e palëve në të gjitha aspektet teknike dhe menaxheriale. Si rrjedhojë asistenca teknike në formë të konsulencës dhe trajnimit është e justifikuar dhe do të jetë e nevojshme në fushën e ndërtimit institucional gjatë fazës përgatitore dhe kalimtare dhe fazës së parë të operimit të rregullt. Detyrimet e sakta të AT do të përcaktohen në bazë të analizës së nevojës që do të kryhet brenda masave të menjëhershme të fazës përgatitore.

0.1.36           Prokurimi dhe Zbatimi i tij

Politikat e prokurimit publik në Shqipëri përcaktohen kryesisht me ligjin nr. 9643, datë 20.11.2006 "Për Prokurimin Publik" dhe legjislacion e tij mbështetës. Sh.a-ja është Autoritetit Kontraktues subjekt i legjislacionit Shqiptar të prokurimit publik (LPP), duke marrë parasysh që do të financohet dhe mbikëqyret kryesisht nga autoritetet e NJVV-ve dhe më shumë se gjysma e bordit administrativ, menaxherial ose mbikëqyrës, anëtarët emërohen nga NJVV-të.

Objektivat dhe parimet kryesore për procedurat e prokurimit në Shqipëri përbëhen nga:

  • Rritja e efiçiencës dhe efikasitetin në procedurat e prokurimit publik;
  • Sigurimin e mirë përdorimit të fondeve publike dhe të ulë shpenzimet procedurale;
  • Nxitjen e pjesëmarrjes së operatorëve ekonomikë në procedurat e prokurimit publik;
  • Nxitjen e konkurrencës ndërmjet operatorëve ekonomikë;
  • Të sigurojë  një  trajtim  të  barabartë  dhe  jo diskriminues  për  të  gjithë  operatorët ekonomikë, pjesëmarrës në procedurat e prokurimit publik;
  • Të sigurojë  integritet,  besim  publik  dhe  transparencë  në  procedurat  e  prokurimit publik.

Një nevojë e veçantë për AT dhe përkrahje për Sh.a-në dhe bashkitë nevojitet në procesin e tenderimit, për të përfshirë përgatitjen e specifikimeve teknike, kushtet kontraktuale, procesin e vlerësimit të ofertuesve dhe kontraktimin.

Procesi i tenderimit do të përqendrohet në dy procedura kryesore të tenderimit (i) procedurave të hapura të tenderimit (ii) procedurës së negociuar, duke përfshirë me ose pa publikim paraprak.

Fondet e jashtme të vëna në dispozicion të Qeverisë Shqiptare (QSH) nuk menaxhohen dhe kontrollohen plotësisht duke përdorur procedurat kombëtare të prokurimit. Prandaj shumica e procesit të tenderimit do të kryhet në bazë të procedurave të donatorëve.

Procedurat e prokurimit të donatorëve do të përdoren nga Sh.a-ja nëse ajo është në përputhje me Direktivat e Prokurimit të BE-së. Direktiva 2014/24 / BE Mbi Procedurat e Prokurimit Publik për fillimin dhe menaxhimin e procesit të tenderit është një set  procedurash i mirë testuar, përshtatur për tenderat ndërkombëtarë. Meqenëse ky projekt ka të mundësi të financohet kryesisht nga një grant nga BE, nuk ka arsye për të përdorur ndonjë procedurë të ndryshme prokurimi. Të gjitha dokumentet e projektit duhet të përshtaten për këtë procedurë tenderimi, e cila bazohet në oferta të hapura ndërkombëtare.

Punimet e propozuara do të jenë punimet e inxhinierisë civile për të cilat projektimi i punimeve do t'i dorëzohet kontraktorit dhe kontraktori do të paguhet për punët e kryera sipas situacioneve, si dhe punët që duhet të projektojë dhe ndërtojë kontraktuesi.

Opsioni i projektimit dhe ndërtimit është veçanërisht i përshtatshëm për prokurimin e infrastrukturës së trajtimit të mbetjeve dhe siguron një përfundim të përafërt të çmimeve. Për kontratat që do të kryhen përmes rregullave kombëtare të prokurimit, formati i kontratës për punime të hartuara nga APP-ja jenë të vlefshme.

Për aktivitetet e punimeve sipas procedurave të prokurimit ndërkombëtarë rekomandohet që të zbatohen në përputhje me specifikën e punimeve tre modele të kontratave  FIDICs (Red Book), 1999; (Pink Book), 2005; (Yellow Book), 1999; dhe BE PRAG Kushtet e Kontratës, 2012 me ndryshimet nga viti 2013

 

 

[1] Raporti “Pupullsia e Shqipërisë, 1 Janar 2017”, INSTAT

[2]Një Stacion Transferimi I nivelit të dytë korrespondon me një objekt I cili ndan dhe transporton një sasi prej 2,000-3,000 ton/vit MNB.